
Do startu zostało kilka godzin, a w głowie krążą dwie myśli: zjeść porządne śniadanie czy oszczędzić żołądek? Przed maratonem najczęściej sprawdza się posiłek bogaty w węglowodany i znany z treningów, ale jego wielkość zależy od tego, ile czasu zostało do biegu i jak reaguje na niego układ pokarmowy.
Najważniejsze decyzje żywieniowe zapadają przed linią startu
- Na 36–48 godzin przed biegiem zwiększ udział węglowodanów, jeśli celujesz w pełne ładowanie i dobrze tolerujesz większe porcje.
- Na śniadanie wybierz lekkostrawne produkty, które znasz, zamiast testować nowy przepis.
- Im mniej czasu do startu, tym mniejsza powinna być porcja i tym prostszy jej skład.
- Nie nadrabiaj płynów na siłę; pij zgodnie z pragnieniem i swoim sprawdzonym planem.
- Jedzenie przed biegiem nie zastępuje paliwa na trasie, które także trzeba przećwiczyć.
Ładowanie węglowodanów ma sens przez 36–48 godzin
Makaronowa kolacja dzień przed maratonem nie naprawi kilku dni jedzenia zbyt małych porcji. Jeśli celem jest zwiększenie zapasów glikogenu, czyli paliwa magazynowanego w mięśniach, strategia ładowania obejmuje 36–48 godzin, a nie jeden ogromny posiłek wieczorem.
W opracowaniu opublikowanym w czasopiśmie International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism opisano protokół dla maratonu wynoszący 10–12 g węglowodanów na kilogram masy ciała na dobę przez 36–48 godzin. To ambitny cel, który może być trudny do osiągnięcia zwykłymi, dużymi posiłkami. Mniejsze, częstsze porcje i produkty o niższej zawartości błonnika ułatwiają zwiększenie podaży bez dokładania ogromnej objętości jedzenia.
Nie traktuj tych wartości jak obowiązkowej normy dla każdej osoby. Jeśli tak duża ilość jedzenia wywołuje ciężkość lub dolegliwości, agresywne ładowanie może przynieść więcej kłopotu niż pożytku. Zmniejszenie ilości błonnika w ostatnich dniach może ograniczyć objętość treści pokarmowej, ale nie jest zachętą do głodówki ani do nagłej zmiany całej diety.
Wybierz znajome produkty, a nie „idealny” jadłospis
Przed maratonem najpewniejsze menu często wygląda zwyczajnie: ryż, jasne pieczywo, makaron, ziemniaki, płatki owsiane lub banan. Uzupełnij je dodatkami, które już znasz i dobrze tolerujesz. Nowe produkty zostaw na inny dzień, bo nawet zdrowa przekąska może okazać się nietrafiona tuż przed wielogodzinnym wysiłkiem.
Jeśli na co dzień dobrze tolerujesz nabiał, jajka czy produkty pełnoziarniste, nie musisz automatycznie eliminować ich z tygodniowego jadłospisu. W końcówce przygotowań możesz jednak wybrać mniej tłuste i mniej błonnikowe wersje, zwłaszcza jeśli po obfitszym posiłku zdarzają się wzdęcia lub pilna potrzeba skorzystania z toalety.
Nie jedz na zapas jednym wielkim posiłkiem. Rozłóż węglowodany na kilka mniejszych porcji, a wieczorem postaw na kolację, po której zwykle dobrze śpisz. Uważam, że przed startem prosty i sprawdzony posiłek jest rozsądniejszym wyborem niż menu dopracowane wyłącznie na papierze.
Śniadanie dopasuj do odstępu między posiłkiem a startem
Godzina startu zmienia poranny plan. W zaleceniach dotyczących żywienia w lekkoatletyce posiłek przed wysiłkiem trwającym ponad godzinę obejmuje 1–4 g węglowodanów na kilogram masy ciała, spożyte 1–4 godziny wcześniej. To szeroki zakres, a nie nakaz zjedzenia największej porcji możliwie blisko startu.
Przy dłuższym odstępie możesz zjeść większy posiłek, na przykład pieczywo z dżemem i banana albo owsiankę przygotowaną w znanej wersji. Gdy do startu zostało mniej czasu, zwykle lepiej sprawdza się mniejsza przekąska lub napój węglowodanowy, o ile były wcześniej testowane. Im bliżej biegu, tym ostrożniej z tłuszczem i błonnikiem, które mogą spowolnić trawienie lub nasilić dyskomfort.
Przykład: gdy bieg rozpoczyna się rano, a pełne śniadanie nie wchodzi dobrze, nie zmuszaj się do dużej porcji. Wybierz mniejszą, znaną przekąskę i wcześniej zaplanuj większą część jedzenia w poprzedzających dniach. Nie kopiuj porcji z cudzego planu, bo masa ciała, pora startu i tolerancja jedzenia zmieniają potrzeby.
Objawy żołądkowe podpowiadają, co skorygować
Samo „zdrowe” jedzenie nie gwarantuje spokojnego żołądka podczas biegu. Przyczyną problemów może być zbyt duży posiłek, błonnik, konkretny produkt albo nerwy przed startem. Poniższa tabela pomaga wybrać pierwszy krok, zamiast zmieniać wszystko naraz.
| Sytuacja | Możliwa przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| Uczucie ciężkości po śniadaniu | Porcja była zbyt duża lub posiłek zjedzono zbyt blisko startu | Na kolejnym długim treningu zmniejsz porcję albo zjedz ją wcześniej |
| Wzdęcia po produktach pełnoziarnistych lub surowych warzywach | Duża ilość błonnika przed wysiłkiem | W końcówce przygotowań wybierz mniej błonnikowe zamienniki |
| Dolegliwości po mleku lub jogurcie | Możliwa słabsza tolerancja laktozy albo konkretnego produktu | Przetestuj bezlaktozowy wariant lub inną przekąskę na treningu |
| Głód przed startem mimo śniadania | Posiłek zjedzono wcześnie albo był zbyt mały | Rozważ małą, sprawdzoną przekąskę bliżej startu |
Ograniczanie produktów z grupy FODMAP, czyli niektórych fermentujących węglowodanów, nie powinno być automatycznym ruchem przed zawodami. Jeśli objawy regularnie wracają albo są silne, skonsultuj plan z dietetykiem sportowym lub lekarzem. Nie rozpoczynaj szerokiej diety eliminacyjnej w tygodniu startowym.
Plan żywienia na trasie przećwicz przed maratonem
Śniadanie daje dobry początek, ale podczas maratonu organizm zużywa energię przez wiele godzin. Wytyczne dla biegu maratońskiego opisane w stanowisku World Athletics dotyczące żywienia w lekkoatletyce podają zakres 30–60 g węglowodanów na godzinę, z możliwością stopniowego testowania wyższej podaży u osób, które ją tolerują.
Nie zakładaj, że żel, napój czy przekąska dobrze zadziałają tylko dlatego, że są popularne. Przetestuj plan na długim treningu: porę pierwszej porcji, odstępy, popijanie i sposób przenoszenia produktów. Opinie biegaczy często sprowadzają się do tej samej praktycznej rady: na dzień startu zostaw rozwiązania, które znasz, zamiast polegać na przypadkowym jedzeniu z punktu odżywczego.
Jeśli biegniesz wolniej lub masz wrażliwy żołądek, nie kopiuj planu zawodowego maratończyka. Zwiększanie podaży podczas biegu wymaga treningu przewodu pokarmowego, czyli stopniowego przyzwyczajania organizmu do przyjmowania węglowodanów w ruchu. Jedzenie przed maratonem i paliwo na trasie tworzą jeden plan, ale pełnią różne funkcje.
Spokojny poranek zaczyna się od planu, który już znasz
Wieczorem przed startem przygotuj to, co zamierzasz zjeść rano, i sprawdź godzinę posiłku względem startu. Pij normalnie, bez próby „nadrobienia” nawodnienia litrami tuż przed snem. Jeśli masz chorobę przewlekłą, istotne ograniczenia dietetyczne lub regularne dolegliwości żołądkowe, skonsultuj strategię z lekarzem albo dietetykiem sportowym.
Najrozsądniejszy wybór zwykle nie wygląda spektakularnie: znane produkty, rozsądna porcja i sprawdzony plan na trasę. W maratońskim poranku mniej improwizacji oznacza mniej niewiadomych, a to pozwala skupić się na biegu, nie na śniadaniu.